{"id":5561,"date":"2026-07-09T09:00:15","date_gmt":"2026-07-09T12:00:15","guid":{"rendered":"https:\/\/fundacionspine.org\/?p=5561"},"modified":"2026-07-04T14:44:25","modified_gmt":"2026-07-04T17:44:25","slug":"almacenamiento-seguro-de-medicamentos-y-gestion-de-caducidades","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fundacionspine.org\/index.php\/2026\/07\/09\/almacenamiento-seguro-de-medicamentos-y-gestion-de-caducidades\/","title":{"rendered":"Almacenamiento Seguro de Medicamentos y Gesti\u00f3n de Caducidades"},"content":{"rendered":"<p><div class=\"fusion-fullwidth fullwidth-box fusion-builder-row-1 fusion-flex-container has-pattern-background has-mask-background nonhundred-percent-fullwidth non-hundred-percent-height-scrolling\" style=\"--awb-border-radius-top-left:0px;--awb-border-radius-top-right:0px;--awb-border-radius-bottom-right:0px;--awb-border-radius-bottom-left:0px;--awb-flex-wrap:wrap;\" ><div class=\"fusion-builder-row fusion-row fusion-flex-align-items-flex-start fusion-flex-content-wrap\" style=\"max-width:1248px;margin-left: calc(-4% \/ 2 );margin-right: calc(-4% \/ 2 );\"><div class=\"fusion-layout-column fusion_builder_column fusion-builder-column-0 fusion_builder_column_1_6 1_6 fusion-flex-column\" style=\"--awb-bg-size:cover;--awb-width-large:16.666666666667%;--awb-margin-top-large:0px;--awb-spacing-right-large:11.52%;--awb-margin-bottom-large:20px;--awb-spacing-left-large:11.52%;--awb-width-medium:16.666666666667%;--awb-order-medium:0;--awb-spacing-right-medium:11.52%;--awb-spacing-left-medium:11.52%;--awb-width-small:100%;--awb-order-small:0;--awb-spacing-right-small:1.92%;--awb-spacing-left-small:1.92%;\"><div class=\"fusion-column-wrapper fusion-column-has-shadow fusion-flex-justify-content-flex-start fusion-content-layout-column\"><\/div><\/div><div class=\"fusion-layout-column fusion_builder_column fusion-builder-column-1 fusion_builder_column_2_3 2_3 fusion-flex-column\" style=\"--awb-bg-size:cover;--awb-width-large:66.666666666667%;--awb-margin-top-large:0px;--awb-spacing-right-large:2.88%;--awb-margin-bottom-large:20px;--awb-spacing-left-large:2.88%;--awb-width-medium:66.666666666667%;--awb-order-medium:0;--awb-spacing-right-medium:2.88%;--awb-spacing-left-medium:2.88%;--awb-width-small:100%;--awb-order-small:0;--awb-spacing-right-small:1.92%;--awb-spacing-left-small:1.92%;\"><div class=\"fusion-column-wrapper fusion-column-has-shadow fusion-flex-justify-content-flex-start fusion-content-layout-column\"><div class=\"fusion-text fusion-text-1\"><p data-path-to-node=\"2\">El circuito de utilizaci\u00f3n de medicamentos en una instituci\u00f3n de salud es un proceso complejo y din\u00e1mico donde la seguridad del paciente se pone a prueba en cada eslab\u00f3n. Dentro de las estrategias globales para minimizar los eventos adversos, el almacenamiento seguro y el control estricto de las fechas de vencimiento en las unidades de internaci\u00f3n, quir\u00f3fanos y servicios de urgencia constituyen una l\u00ednea de defensa fundamental. Esta gesti\u00f3n se alinea de manera directa con los est\u00e1ndares internacionales de calidad y, espec\u00edficamente, complementa los objetivos de la <b data-path-to-node=\"2\" data-index-in-node=\"571\">Meta Internacional N\u00b0 3: Mejorar la seguridad de los medicamentos de alto valor de alerta<\/b>.<\/p>\n<p data-path-to-node=\"3\">Tradicionalmente, la atenci\u00f3n se ha centrado con mayor \u00e9nfasis en el acto f\u00edsico de la prescripci\u00f3n y la administraci\u00f3n. Sin embargo, el almacenamiento de f\u00e1rmacos en las unidades de enfermer\u00eda \u2014el llamado \u00abstock de piso\u00bb o botiqu\u00edn de la unidad\u2014 representa un \u00e1rea de vulnerabilidad sist\u00e9mica latente. Un medicamento vencido, degradado por condiciones ambientales desfavorables o mal almacenado no solo pierde su eficacia terap\u00e9utica, sino que puede transformarse en un compuesto t\u00f3xico o propiciar errores fatales por confusi\u00f3n de empaques o concentraciones.<\/p>\n<p data-path-to-node=\"4\">Desde el enfoque de la seguridad del paciente moderno, la presencia de medicamentos caducados o un stock desorganizado en un servicio cl\u00ednico no debe interpretarse como una simple negligencia individual. Es, fundamentalmente, el s\u00edntoma de un sistema de control reactivo y de la ausencia de barreras ergon\u00f3micas y organizacionales eficaces. El presente art\u00edculo aborda, desde una perspectiva experta y t\u00e9cnica, los riesgos asociados al almacenamiento deficiente, los mecanismos neurobiol\u00f3gicos y de factores humanos involucrados, y las estrategias de mitigaci\u00f3n sist\u00e9micas y humanizadas imprescindibles para resguardar la salud de quienes conf\u00edan en nuestras instituciones.<\/p>\n<\/div><\/div><\/div><div class=\"fusion-layout-column fusion_builder_column fusion-builder-column-2 fusion_builder_column_1_6 1_6 fusion-flex-column\" style=\"--awb-bg-size:cover;--awb-width-large:16.666666666667%;--awb-margin-top-large:0px;--awb-spacing-right-large:11.52%;--awb-margin-bottom-large:20px;--awb-spacing-left-large:11.52%;--awb-width-medium:16.666666666667%;--awb-order-medium:0;--awb-spacing-right-medium:11.52%;--awb-spacing-left-medium:11.52%;--awb-width-small:100%;--awb-order-small:0;--awb-spacing-right-small:1.92%;--awb-spacing-left-small:1.92%;\"><div class=\"fusion-column-wrapper fusion-column-has-shadow fusion-flex-justify-content-flex-start fusion-content-layout-column\"><\/div><\/div><\/div><\/div><div class=\"fusion-fullwidth fullwidth-box fusion-builder-row-2 fusion-flex-container has-pattern-background has-mask-background nonhundred-percent-fullwidth non-hundred-percent-height-scrolling\" style=\"--awb-border-radius-top-left:0px;--awb-border-radius-top-right:0px;--awb-border-radius-bottom-right:0px;--awb-border-radius-bottom-left:0px;--awb-flex-wrap:wrap;\" ><div class=\"fusion-builder-row fusion-row fusion-flex-align-items-flex-start fusion-flex-content-wrap\" style=\"max-width:1248px;margin-left: calc(-4% \/ 2 );margin-right: calc(-4% \/ 2 );\"><div class=\"fusion-layout-column fusion_builder_column fusion-builder-column-3 fusion_builder_column_1_6 1_6 fusion-flex-column\" style=\"--awb-bg-size:cover;--awb-width-large:16.666666666667%;--awb-margin-top-large:0px;--awb-spacing-right-large:11.52%;--awb-margin-bottom-large:20px;--awb-spacing-left-large:11.52%;--awb-width-medium:16.666666666667%;--awb-order-medium:0;--awb-spacing-right-medium:11.52%;--awb-spacing-left-medium:11.52%;--awb-width-small:100%;--awb-order-small:0;--awb-spacing-right-small:1.92%;--awb-spacing-left-small:1.92%;\"><div class=\"fusion-column-wrapper fusion-column-has-shadow fusion-flex-justify-content-flex-start fusion-content-layout-column\"><\/div><\/div><div class=\"fusion-layout-column fusion_builder_column fusion-builder-column-4 fusion_builder_column_2_3 2_3 fusion-flex-column\" style=\"--awb-bg-size:cover;--awb-width-large:66.666666666667%;--awb-margin-top-large:0px;--awb-spacing-right-large:2.88%;--awb-margin-bottom-large:20px;--awb-spacing-left-large:2.88%;--awb-width-medium:66.666666666667%;--awb-order-medium:0;--awb-spacing-right-medium:2.88%;--awb-spacing-left-medium:2.88%;--awb-width-small:100%;--awb-order-small:0;--awb-spacing-right-small:1.92%;--awb-spacing-left-small:1.92%;\"><div class=\"fusion-column-wrapper fusion-column-has-shadow fusion-flex-justify-content-flex-start fusion-content-layout-column\"><div class=\"fusion-text fusion-text-2\"><h2 style=\"text-align: center;\"><span style=\"color: #333399;\">Gesti\u00f3n experta del almacenamiento cl\u00ednico y control de caducidades<\/span><\/h2>\n<h3 data-path-to-node=\"7\"><span style=\"color: #666699;\">Los Riesgos Cl\u00ednicos de la P\u00e9rdida de Integridad del Medicamento<\/span><\/h3>\n<p data-path-to-node=\"8\">El vencimiento de un f\u00e1rmaco, determinado por estudios de estabilidad qu\u00edmica y microbiol\u00f3gica, indica la fecha l\u00edmite hasta la cual el fabricante garantiza que el producto mantiene al menos el 90% de su potencia original, conservando sus propiedades f\u00edsicas y de seguridad. Superado este l\u00edmite, o ante condiciones inadecuadas de conservaci\u00f3n, se desencadenan tres riesgos cr\u00edticos:<\/p>\n<ol start=\"1\" data-path-to-node=\"9\">\n<li>\n<p data-path-to-node=\"9,0,0\"><b data-path-to-node=\"9,0,0\" data-index-in-node=\"0\">Falla Terap\u00e9utica Inmediata:<\/b> La degradaci\u00f3n del principio activo reduce su efectividad. En f\u00e1rmacos cr\u00edticos de estrecho margen terap\u00e9utico \u2014como anticonvulsivantes, antiarr\u00edtmicos, antibi\u00f3ticos de uso cr\u00edtico (p. ej., meropenem) o anticoagulantes\u2014 una reducci\u00f3n m\u00ednima de la potencia puede descompensar gravemente a un paciente cr\u00edtico o cronificar una infecci\u00f3n severa.<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p data-path-to-node=\"9,1,0\"><b data-path-to-node=\"9,1,0\" data-index-in-node=\"0\">Generaci\u00f3n de Productos de Degradaci\u00f3n T\u00f3xicos:<\/b> Algunos medicamentos se transforman en compuestos nocivos al vencer o exponerse a la luz y al calor. Un ejemplo cl\u00e1sico es la degradaci\u00f3n de las tetraciclinas en compuestos nefrot\u00f3xicos capaces de inducir el S\u00edndrome de Fanconi.<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p data-path-to-node=\"9,2,0\"><b data-path-to-node=\"9,2,0\" data-index-in-node=\"0\">P\u00e9rdida de Esterilidad:<\/b> En soluciones parenterales, colirios o viales multidosis, el paso del tiempo y el almacenamiento deficiente comprometen la integridad de los envases primarios y los sistemas de sellado, favoreciendo la proliferaci\u00f3n bacteriana o f\u00fangica que puede derivar en bacteriemias asociadas al cuidado de la salud.<\/p>\n<\/li>\n<\/ol>\n<\/div><\/div><\/div><div class=\"fusion-layout-column fusion_builder_column fusion-builder-column-5 fusion_builder_column_1_6 1_6 fusion-flex-column\" style=\"--awb-bg-size:cover;--awb-width-large:16.666666666667%;--awb-margin-top-large:0px;--awb-spacing-right-large:11.52%;--awb-margin-bottom-large:20px;--awb-spacing-left-large:11.52%;--awb-width-medium:16.666666666667%;--awb-order-medium:0;--awb-spacing-right-medium:11.52%;--awb-spacing-left-medium:11.52%;--awb-width-small:100%;--awb-order-small:0;--awb-spacing-right-small:1.92%;--awb-spacing-left-small:1.92%;\"><div class=\"fusion-column-wrapper fusion-column-has-shadow fusion-flex-justify-content-flex-start fusion-content-layout-column\"><\/div><\/div><\/div><\/div><div class=\"fusion-fullwidth fullwidth-box fusion-builder-row-3 fusion-flex-container has-pattern-background has-mask-background nonhundred-percent-fullwidth non-hundred-percent-height-scrolling\" style=\"--awb-border-radius-top-left:0px;--awb-border-radius-top-right:0px;--awb-border-radius-bottom-right:0px;--awb-border-radius-bottom-left:0px;--awb-flex-wrap:wrap;\" ><div class=\"fusion-builder-row fusion-row fusion-flex-align-items-flex-start fusion-flex-content-wrap\" style=\"max-width:1248px;margin-left: calc(-4% \/ 2 );margin-right: calc(-4% \/ 2 );\"><div class=\"fusion-layout-column fusion_builder_column fusion-builder-column-6 fusion_builder_column_1_6 1_6 fusion-flex-column\" style=\"--awb-bg-size:cover;--awb-width-large:16.666666666667%;--awb-margin-top-large:0px;--awb-spacing-right-large:11.52%;--awb-margin-bottom-large:20px;--awb-spacing-left-large:11.52%;--awb-width-medium:16.666666666667%;--awb-order-medium:0;--awb-spacing-right-medium:11.52%;--awb-spacing-left-medium:11.52%;--awb-width-small:100%;--awb-order-small:0;--awb-spacing-right-small:1.92%;--awb-spacing-left-small:1.92%;\"><div class=\"fusion-column-wrapper fusion-column-has-shadow fusion-flex-justify-content-flex-start fusion-content-layout-column\"><\/div><\/div><div class=\"fusion-layout-column fusion_builder_column fusion-builder-column-7 fusion_builder_column_2_3 2_3 fusion-flex-column\" style=\"--awb-bg-size:cover;--awb-width-large:66.666666666667%;--awb-margin-top-large:0px;--awb-spacing-right-large:2.88%;--awb-margin-bottom-large:20px;--awb-spacing-left-large:2.88%;--awb-width-medium:66.666666666667%;--awb-order-medium:0;--awb-spacing-right-medium:2.88%;--awb-spacing-left-medium:2.88%;--awb-width-small:100%;--awb-order-small:0;--awb-spacing-right-small:1.92%;--awb-spacing-left-small:1.92%;\"><div class=\"fusion-column-wrapper fusion-column-has-shadow fusion-flex-justify-content-flex-start fusion-content-layout-column\"><div class=\"fusion-text fusion-text-3\"><h3 data-path-to-node=\"11\"><span style=\"color: #666699;\">Factores Ambientales Cr\u00edticos y la Cadena de Fr\u00edo<\/span><\/h3>\n<p data-path-to-node=\"12\">El almacenamiento seguro exige un control riguroso de las variables f\u00edsicas ambientales que interact\u00faan con las formas farmac\u00e9uticas:<\/p>\n<ul data-path-to-node=\"13\">\n<li>\n<p data-path-to-node=\"13,0,0\"><b data-path-to-node=\"13,0,0\" data-index-in-node=\"0\">Temperatura:<\/b> La mayor\u00eda de los medicamentos no refrigerados requieren condiciones controladas de \u00abtemperatura ambiente\u00bb (entre <b data-path-to-node=\"13,0,0\" data-index-in-node=\"127\">15\u00b0C<\/b> y <b data-path-to-node=\"13,0,0\" data-index-in-node=\"134\">25\u00b0C<\/b>, o hasta <b data-path-to-node=\"13,0,0\" data-index-in-node=\"148\">30\u00b0C<\/b> seg\u00fan la regi\u00f3n). Las excursiones t\u00e9rmicas por encima de estos l\u00edmites aceleran las reacciones de hidr\u00f3lisis y oxidaci\u00f3n.<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p data-path-to-node=\"13,1,0\"><b data-path-to-node=\"13,1,0\" data-index-in-node=\"0\">Cadena de Fr\u00edo (Termol\u00e1biles):<\/b> Los medicamentos que requieren refrigeraci\u00f3n estricta (insulinas, vacunas, bloqueantes neuromusculares como el atracurio) deben mantenerse entre <b data-path-to-node=\"13,1,0\" data-index-in-node=\"176\">2\u00b0C<\/b> y <b data-path-to-node=\"13,1,0\" data-index-in-node=\"182\">8\u00b0C<\/b>. El congelamiento accidental (temperaturas menores a <b data-path-to-node=\"13,1,0\" data-index-in-node=\"239\">0\u00b0C<\/b>) desnaturaliza de forma irreversible las estructuras proteicas de anticuerpos monoclonales y vacunas, anulando su efecto.<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p data-path-to-node=\"13,2,0\"><b data-path-to-node=\"13,2,0\" data-index-in-node=\"0\">Humedad y Luz (Fotosensibilidad):<\/b> La humedad ambiental excesiva (superior al <b data-path-to-node=\"13,2,0\" data-index-in-node=\"77\">60%<\/b>) compromete la integridad de comprimidos y c\u00e1psulas en bl\u00edsteres deficientes. Por su parte, la radiaci\u00f3n lum\u00ednica degrada compuestos fotosensibles como la nitroglicerina, la amiodarona o la vitamina K, requiriendo su permanencia en los envases opacos secundarios hasta el momento exacto de su uso.<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<\/div><\/div><\/div><div class=\"fusion-layout-column fusion_builder_column fusion-builder-column-8 fusion_builder_column_1_6 1_6 fusion-flex-column\" style=\"--awb-bg-size:cover;--awb-width-large:16.666666666667%;--awb-margin-top-large:0px;--awb-spacing-right-large:11.52%;--awb-margin-bottom-large:20px;--awb-spacing-left-large:11.52%;--awb-width-medium:16.666666666667%;--awb-order-medium:0;--awb-spacing-right-medium:11.52%;--awb-spacing-left-medium:11.52%;--awb-width-small:100%;--awb-order-small:0;--awb-spacing-right-small:1.92%;--awb-spacing-left-small:1.92%;\"><div class=\"fusion-column-wrapper fusion-column-has-shadow fusion-flex-justify-content-flex-start fusion-content-layout-column\"><\/div><\/div><\/div><\/div><div class=\"fusion-fullwidth fullwidth-box fusion-builder-row-4 fusion-flex-container has-pattern-background has-mask-background nonhundred-percent-fullwidth non-hundred-percent-height-scrolling\" style=\"--awb-border-radius-top-left:0px;--awb-border-radius-top-right:0px;--awb-border-radius-bottom-right:0px;--awb-border-radius-bottom-left:0px;--awb-flex-wrap:wrap;\" ><div class=\"fusion-builder-row fusion-row fusion-flex-align-items-flex-start fusion-flex-content-wrap\" style=\"max-width:1248px;margin-left: calc(-4% \/ 2 );margin-right: calc(-4% \/ 2 );\"><div class=\"fusion-layout-column fusion_builder_column fusion-builder-column-9 fusion_builder_column_1_6 1_6 fusion-flex-column\" style=\"--awb-bg-size:cover;--awb-width-large:16.666666666667%;--awb-margin-top-large:0px;--awb-spacing-right-large:11.52%;--awb-margin-bottom-large:20px;--awb-spacing-left-large:11.52%;--awb-width-medium:16.666666666667%;--awb-order-medium:0;--awb-spacing-right-medium:11.52%;--awb-spacing-left-medium:11.52%;--awb-width-small:100%;--awb-order-small:0;--awb-spacing-right-small:1.92%;--awb-spacing-left-small:1.92%;\"><div class=\"fusion-column-wrapper fusion-column-has-shadow fusion-flex-justify-content-flex-start fusion-content-layout-column\"><\/div><\/div><div class=\"fusion-layout-column fusion_builder_column fusion-builder-column-10 fusion_builder_column_2_3 2_3 fusion-flex-column\" style=\"--awb-bg-size:cover;--awb-width-large:66.666666666667%;--awb-margin-top-large:0px;--awb-spacing-right-large:2.88%;--awb-margin-bottom-large:20px;--awb-spacing-left-large:2.88%;--awb-width-medium:66.666666666667%;--awb-order-medium:0;--awb-spacing-right-medium:2.88%;--awb-spacing-left-medium:2.88%;--awb-width-small:100%;--awb-order-small:0;--awb-spacing-right-small:1.92%;--awb-spacing-left-small:1.92%;\"><div class=\"fusion-column-wrapper fusion-column-has-shadow fusion-flex-justify-content-flex-start fusion-content-layout-column\"><div class=\"fusion-text fusion-text-4\"><h3 data-path-to-node=\"15\"><span style=\"color: #666699;\">An\u00e1lisis Erg\u00f3nomico y de Factores Humanos en el Error por Almacenamiento<\/span><\/h3>\n<p data-path-to-node=\"16\">La desorganizaci\u00f3n del stock en las unidades de enfermer\u00eda act\u00faa como una trampa cognitiva para el profesional de la salud. En situaciones de alta carga de trabajo, emergencias o fatiga extrema (como se describi\u00f3 en la Meta N\u00b0 3), el cerebro humano recurre a patrones de reconocimiento visual r\u00e1pido.<\/p>\n<p data-path-to-node=\"17\">Si el botiqu\u00edn de la unidad contiene medicamentos con envases similares (<i data-path-to-node=\"17\" data-index-in-node=\"73\">Look-Alike<\/i>) o nombres parecidos (<i data-path-to-node=\"17\" data-index-in-node=\"106\">Sound-Alike<\/i>) mezclados, o si los productos vencidos coexisten en el mismo casillero que los vigentes, el riesgo de que ocurra un <b data-path-to-node=\"17\" data-index-in-node=\"235\">deslice (<i data-path-to-node=\"17\" data-index-in-node=\"244\">slip<\/i>)<\/b> o un <b data-path-to-node=\"17\" data-index-in-node=\"255\">lapsus (<i data-path-to-node=\"17\" data-index-in-node=\"263\">lapse<\/i>)<\/b> aumenta de forma exponencial.<\/p>\n<p data-path-to-node=\"18\">La falta de un sistema visual claro obliga al operador a invertir tiempo y energ\u00eda cognitiva en buscar y leer minuciosamente letras peque\u00f1as en condiciones de iluminaci\u00f3n que a veces no son \u00f3ptimas. Bajo estr\u00e9s, esta verificaci\u00f3n falla, y el profesional asume que el medicamento que tiene en la mano es el correcto y est\u00e1 vigente simplemente porque \u00abestaba guardado en el lugar de siempre\u00bb.<\/p>\n<\/div><\/div><\/div><div class=\"fusion-layout-column fusion_builder_column fusion-builder-column-11 fusion_builder_column_1_6 1_6 fusion-flex-column\" style=\"--awb-bg-size:cover;--awb-width-large:16.666666666667%;--awb-margin-top-large:0px;--awb-spacing-right-large:11.52%;--awb-margin-bottom-large:20px;--awb-spacing-left-large:11.52%;--awb-width-medium:16.666666666667%;--awb-order-medium:0;--awb-spacing-right-medium:11.52%;--awb-spacing-left-medium:11.52%;--awb-width-small:100%;--awb-order-small:0;--awb-spacing-right-small:1.92%;--awb-spacing-left-small:1.92%;\"><div class=\"fusion-column-wrapper fusion-column-has-shadow fusion-flex-justify-content-flex-start fusion-content-layout-column\"><\/div><\/div><\/div><\/div><div class=\"fusion-fullwidth fullwidth-box fusion-builder-row-5 fusion-flex-container has-pattern-background has-mask-background nonhundred-percent-fullwidth non-hundred-percent-height-scrolling\" style=\"--awb-border-radius-top-left:0px;--awb-border-radius-top-right:0px;--awb-border-radius-bottom-right:0px;--awb-border-radius-bottom-left:0px;--awb-flex-wrap:wrap;\" ><div class=\"fusion-builder-row fusion-row fusion-flex-align-items-flex-start fusion-flex-content-wrap\" style=\"max-width:1248px;margin-left: calc(-4% \/ 2 );margin-right: calc(-4% \/ 2 );\"><div class=\"fusion-layout-column fusion_builder_column fusion-builder-column-12 fusion_builder_column_1_6 1_6 fusion-flex-column\" style=\"--awb-bg-size:cover;--awb-width-large:16.666666666667%;--awb-margin-top-large:0px;--awb-spacing-right-large:11.52%;--awb-margin-bottom-large:20px;--awb-spacing-left-large:11.52%;--awb-width-medium:16.666666666667%;--awb-order-medium:0;--awb-spacing-right-medium:11.52%;--awb-spacing-left-medium:11.52%;--awb-width-small:100%;--awb-order-small:0;--awb-spacing-right-small:1.92%;--awb-spacing-left-small:1.92%;\"><div class=\"fusion-column-wrapper fusion-column-has-shadow fusion-flex-justify-content-flex-start fusion-content-layout-column\"><\/div><\/div><div class=\"fusion-layout-column fusion_builder_column fusion-builder-column-13 fusion_builder_column_2_3 2_3 fusion-flex-column\" style=\"--awb-bg-size:cover;--awb-width-large:66.666666666667%;--awb-margin-top-large:0px;--awb-spacing-right-large:2.88%;--awb-margin-bottom-large:20px;--awb-spacing-left-large:2.88%;--awb-width-medium:66.666666666667%;--awb-order-medium:0;--awb-spacing-right-medium:2.88%;--awb-spacing-left-medium:2.88%;--awb-width-small:100%;--awb-order-small:0;--awb-spacing-right-small:1.92%;--awb-spacing-left-small:1.92%;\"><div class=\"fusion-column-wrapper fusion-column-has-shadow fusion-flex-justify-content-flex-start fusion-content-layout-column\"><div class=\"fusion-text fusion-text-5\"><h3 data-path-to-node=\"20\"><span style=\"color: #666699;\">Estrategias Sist\u00e9micas de Mitigaci\u00f3n y Buenas Pr\u00e1cticas<\/span><\/h3>\n<p data-path-to-node=\"21\">Para estructurar un sistema de almacenamiento seguro e inmune al error humano, las instituciones deben implementar barreras basadas en la ingenier\u00eda de procesos:<\/p>\n<blockquote>\n<h4 data-path-to-node=\"22\">1. Gesti\u00f3n de Stock bajo Principio FEFO \/ FIFO<\/h4>\n<\/blockquote>\n<p data-path-to-node=\"23\">El dise\u00f1o del almacenamiento f\u00edsico debe respetar la regla <b data-path-to-node=\"23\" data-index-in-node=\"59\">FEFO (<i data-path-to-node=\"23\" data-index-in-node=\"65\">First Expired, First Out<\/i> &#8211; Primero en Vencer, Primero en Salir)<\/b>. Los medicamentos con fechas de vencimiento m\u00e1s pr\u00f3ximas deben colocarse siempre al frente y al alcance de la mano, mientras que los lotes nuevos con vencimientos lejanos se ubican al fondo.<\/p>\n<p data-path-to-node=\"23\">[Fondo del Estante] &#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8211;&gt;\u00a0 \u00a0[Frente del Estante]<\/p>\n<p data-path-to-node=\"23\">Lote Nuevo\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 Lote Pr\u00f3ximo<\/p>\n<p data-path-to-node=\"23\">(Vencimiento Lejano) &#8212;&#8212;&#8212;&gt; Desplazamiento Progresivo &#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;-&gt; (Vencimiento Cercano)<\/p>\n<p data-path-to-node=\"23\">\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 *PRIMERO EN SALIR*<\/p>\n<blockquote>\n<h4 data-path-to-node=\"25\">2. Semaforizaci\u00f3n Visual de Vencimientos (Visual Management)<\/h4>\n<\/blockquote>\n<p data-path-to-node=\"26\">Implementar alertas visuales mediante c\u00f3digos de colores adhesivos pegados en los envases o en las etiquetas de los estantes de las unidades:<\/p>\n<ul data-path-to-node=\"27\">\n<li>\n<p data-path-to-node=\"27,0,0\"><span style=\"color: #ff0000;\">\u25cf <b data-path-to-node=\"27,0,0\" data-index-in-node=\"2\">Rojo:<\/b><\/span> Vence en los pr\u00f3ximos 3 meses (acci\u00f3n de retiro o consumo prioritario inmediato).<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p data-path-to-node=\"27,1,0\"><span style=\"color: #ffff00;\">\u25cf <b data-path-to-node=\"27,1,0\" data-index-in-node=\"2\">Amarillo:<\/b><\/span> Vence entre los 4 y 6 meses.<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p data-path-to-node=\"27,2,0\"><span style=\"color: #339966;\">\u25cf <b data-path-to-node=\"27,2,0\" data-index-in-node=\"2\">Verde:<\/b><\/span> Vence a m\u00e1s de 6 meses.<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<p data-path-to-node=\"28\">Esta estrategia reduce dr\u00e1sticamente la carga cognitiva de la revisi\u00f3n, permitiendo que el personal de enfermer\u00eda y farmacia identifique anomal\u00edas de un solo vistazo.<\/p>\n<blockquote>\n<h4 data-path-to-node=\"29\">3. Estandarizaci\u00f3n y Segregaci\u00f3n de Medicamentos Cr\u00edticos<\/h4>\n<\/blockquote>\n<p data-path-to-node=\"30\">Los Medicamentos de Alto Valor de Alerta (MAVA) o de alto riesgo, los electrolitos concentrados (como el cloruro de potasio) y los f\u00e1rmacos con alertas LASA no deben estar libremente accesibles en los botiquines generales. Deben estar bajo llave, perfectamente identificados con etiquetas de advertencia llamativas y separados f\u00edsicamente para evitar confusiones en momentos de crisis o reanimaci\u00f3n.<\/p>\n<blockquote>\n<h4 data-path-to-node=\"31\">4. Dispositivos de Dispensaci\u00f3n Automatizada (Cajas de Seguridad y Pyxis)<\/h4>\n<\/blockquote>\n<p data-path-to-node=\"32\">La transici\u00f3n hacia tecnolog\u00edas de almacenamiento inteligente restringe el acceso f\u00edsico a los medicamentos mediante perfiles electr\u00f3nicos vinculados a la prescripci\u00f3n validada del paciente. El sistema abre \u00fanicamente el caj\u00f3n del f\u00e1rmaco espec\u00edfico solicitado, controlando los inventarios en tiempo real y alertando autom\u00e1ticamente de manera digital si un lote est\u00e1 pr\u00f3ximo a caducar, bloqueando su dispensaci\u00f3n.<\/p>\n<blockquote>\n<h4 data-path-to-node=\"33\">5. Auditor\u00edas y Rol del Farmac\u00e9utico Cl\u00ednico en las Unidades<\/h4>\n<\/blockquote>\n<p data-path-to-node=\"34\">El servicio de farmacia institucional no debe ser un ente aislado. Las auditor\u00edas programadas y conjuntas entre farmac\u00e9uticos y enfermeros en las propias unidades asistenciales permiten detectar stock \u00aboculto\u00bb (f\u00e1rmacos guardados fuera del circuito oficial), revisar el cumplimiento de los registros de temperatura de las heladeras y retirar de forma segura los productos obsoletos o da\u00f1ados, evitando que queden al alcance de los circuitos de preparaci\u00f3n.<\/p>\n<\/div><\/div><\/div><div class=\"fusion-layout-column fusion_builder_column fusion-builder-column-14 fusion_builder_column_1_6 1_6 fusion-flex-column\" style=\"--awb-bg-size:cover;--awb-width-large:16.666666666667%;--awb-margin-top-large:0px;--awb-spacing-right-large:11.52%;--awb-margin-bottom-large:20px;--awb-spacing-left-large:11.52%;--awb-width-medium:16.666666666667%;--awb-order-medium:0;--awb-spacing-right-medium:11.52%;--awb-spacing-left-medium:11.52%;--awb-width-small:100%;--awb-order-small:0;--awb-spacing-right-small:1.92%;--awb-spacing-left-small:1.92%;\"><div class=\"fusion-column-wrapper fusion-column-has-shadow fusion-flex-justify-content-flex-start fusion-content-layout-column\"><\/div><\/div><\/div><\/div><div class=\"fusion-fullwidth fullwidth-box fusion-builder-row-6 fusion-flex-container has-pattern-background has-mask-background nonhundred-percent-fullwidth non-hundred-percent-height-scrolling\" style=\"--awb-border-radius-top-left:0px;--awb-border-radius-top-right:0px;--awb-border-radius-bottom-right:0px;--awb-border-radius-bottom-left:0px;--awb-flex-wrap:wrap;\" ><div class=\"fusion-builder-row fusion-row fusion-flex-align-items-flex-start fusion-flex-content-wrap\" style=\"max-width:1248px;margin-left: calc(-4% \/ 2 );margin-right: calc(-4% \/ 2 );\"><div class=\"fusion-layout-column fusion_builder_column fusion-builder-column-15 fusion_builder_column_1_6 1_6 fusion-flex-column\" style=\"--awb-bg-size:cover;--awb-width-large:16.666666666667%;--awb-margin-top-large:0px;--awb-spacing-right-large:11.52%;--awb-margin-bottom-large:20px;--awb-spacing-left-large:11.52%;--awb-width-medium:16.666666666667%;--awb-order-medium:0;--awb-spacing-right-medium:11.52%;--awb-spacing-left-medium:11.52%;--awb-width-small:100%;--awb-order-small:0;--awb-spacing-right-small:1.92%;--awb-spacing-left-small:1.92%;\"><div class=\"fusion-column-wrapper fusion-column-has-shadow fusion-flex-justify-content-flex-start fusion-content-layout-column\"><\/div><\/div><div class=\"fusion-layout-column fusion_builder_column fusion-builder-column-16 fusion_builder_column_2_3 2_3 fusion-flex-column\" style=\"--awb-bg-size:cover;--awb-width-large:66.666666666667%;--awb-margin-top-large:0px;--awb-spacing-right-large:2.88%;--awb-margin-bottom-large:20px;--awb-spacing-left-large:2.88%;--awb-width-medium:66.666666666667%;--awb-order-medium:0;--awb-spacing-right-medium:2.88%;--awb-spacing-left-medium:2.88%;--awb-width-small:100%;--awb-order-small:0;--awb-spacing-right-small:1.92%;--awb-spacing-left-small:1.92%;\"><div class=\"fusion-column-wrapper fusion-column-has-shadow fusion-flex-justify-content-flex-start fusion-content-layout-column\"><div class=\"fusion-text fusion-text-6\"><h2 data-path-to-node=\"36\"><span style=\"color: #333399;\">Conclusi\u00f3n: La Dignidad del Cuidado a trav\u00e9s del Orden y el Respeto Estructural<\/span><\/h2>\n<p data-path-to-node=\"37\">Cuando reflexionamos sobre la asistencia humanizada, frecuentemente acuden a nuestra mente los gestos de contenci\u00f3n emocional, la calidez en la palabra y el acompa\u00f1amiento en el sufrimiento f\u00edsico del paciente. No obstante, una dimensi\u00f3n fundamental \u2014y a menudo invisibilizada\u2014 de la humanizaci\u00f3n de la salud reside en el rigor t\u00e9cnico y el respeto absoluto por las condiciones materiales con las que cuidamos a las personas. Un botiqu\u00edn ordenado, un medicamento rigurosamente preservado en su temperatura adecuada y un control estricto de las caducidades constituyen actos profundos de respeto hacia la dignidad intr\u00ednseca de los pacientes.<\/p>\n<p data-path-to-node=\"38\">El desorden, la precariedad en los sistemas de almacenamiento o la presencia de insumos obsoletos en las unidades cl\u00ednicas reflejan una deshumanizaci\u00f3n del entorno de trabajo, donde tanto el paciente como el profesional quedan desamparados frente al error. Exponer a un enfermero fatigado a un entorno ca\u00f3tico, donde tiene que discriminar entre ampollas vencidas o mal conservadas en un momento de urgencia, es una forma de violencia institucional latente que vulnera la seguridad del binomio asistencial.<\/p>\n<p data-path-to-node=\"39\">Desde la Fundaci\u00f3n SPINE, sostenemos que el cuidado humanizado se materializa de manera silenciosa pero contundente en los procesos de soporte y en la cultura de la seguridad del paciente. Garantizar un almacenamiento seguro es velar con amor y profesionalismo por la efectividad de las promesas terap\u00e9uticas que hacemos a quienes sufren. Cuidar la cadena de fr\u00edo, semaforizar las caducidades y dise\u00f1ar armarios cl\u00ednicos ergon\u00f3micos no es un mero formalismo administrativo: es la expresi\u00f3n f\u00edsica de nuestro compromiso \u00e9tico por brindar una medicina de excelencia, transparente y segura, donde la calidad del entorno t\u00e9cnico sea un reflejo directo del valor inviolable de la vida humana.<\/p>\n<p data-path-to-node=\"39\">\u00a1HASTA PRONTO!<\/p>\n<\/div><div class=\"fusion-text fusion-text-7\"><p style=\"text-align: center;\">INFOGRAFIA RESUMEN<\/p>\n<\/div><\/div><\/div><div class=\"fusion-layout-column fusion_builder_column fusion-builder-column-17 fusion_builder_column_1_6 1_6 fusion-flex-column\" style=\"--awb-bg-size:cover;--awb-width-large:16.666666666667%;--awb-margin-top-large:0px;--awb-spacing-right-large:11.52%;--awb-margin-bottom-large:20px;--awb-spacing-left-large:11.52%;--awb-width-medium:16.666666666667%;--awb-order-medium:0;--awb-spacing-right-medium:11.52%;--awb-spacing-left-medium:11.52%;--awb-width-small:100%;--awb-order-small:0;--awb-spacing-right-small:1.92%;--awb-spacing-left-small:1.92%;\"><div class=\"fusion-column-wrapper fusion-column-has-shadow fusion-flex-justify-content-flex-start fusion-content-layout-column\"><\/div><\/div><\/div><\/div><div class=\"fusion-fullwidth fullwidth-box fusion-builder-row-7 fusion-flex-container has-pattern-background has-mask-background nonhundred-percent-fullwidth non-hundred-percent-height-scrolling\" style=\"--awb-border-radius-top-left:0px;--awb-border-radius-top-right:0px;--awb-border-radius-bottom-right:0px;--awb-border-radius-bottom-left:0px;--awb-flex-wrap:wrap;\" ><div class=\"fusion-builder-row fusion-row fusion-flex-align-items-flex-start fusion-flex-content-wrap\" style=\"max-width:1248px;margin-left: calc(-4% \/ 2 );margin-right: calc(-4% \/ 2 );\"><div class=\"fusion-layout-column fusion_builder_column fusion-builder-column-18 fusion_builder_column_1_1 1_1 fusion-flex-column\" style=\"--awb-bg-size:cover;--awb-width-large:100%;--awb-margin-top-large:0px;--awb-spacing-right-large:1.92%;--awb-margin-bottom-large:20px;--awb-spacing-left-large:1.92%;--awb-width-medium:100%;--awb-order-medium:0;--awb-spacing-right-medium:1.92%;--awb-spacing-left-medium:1.92%;--awb-width-small:100%;--awb-order-small:0;--awb-spacing-right-small:1.92%;--awb-spacing-left-small:1.92%;\"><div class=\"fusion-column-wrapper fusion-column-has-shadow fusion-flex-justify-content-flex-start fusion-content-layout-column\"><div class=\"fusion-image-element \" style=\"--awb-caption-title-font-family:var(--h2_typography-font-family);--awb-caption-title-font-weight:var(--h2_typography-font-weight);--awb-caption-title-font-style:var(--h2_typography-font-style);--awb-caption-title-size:var(--h2_typography-font-size);--awb-caption-title-transform:var(--h2_typography-text-transform);--awb-caption-title-line-height:var(--h2_typography-line-height);--awb-caption-title-letter-spacing:var(--h2_typography-letter-spacing);\"><span class=\" fusion-imageframe imageframe-none imageframe-1 hover-type-none\"><img fetchpriority=\"high\" fetchpriority=\"high\" decoding=\"async\" width=\"2560\" height=\"1396\" title=\"blog jueves julio &#8211; meta 3\" src=\"http:\/\/fundacionspine.org\/wp-content\/uploads\/2026\/07\/blog-jueves-julio-meta-3-scaled.png\" alt class=\"img-responsive wp-image-5566\" srcset=\"https:\/\/fundacionspine.org\/wp-content\/uploads\/2026\/07\/blog-jueves-julio-meta-3-200x109.png 200w, https:\/\/fundacionspine.org\/wp-content\/uploads\/2026\/07\/blog-jueves-julio-meta-3-400x218.png 400w, https:\/\/fundacionspine.org\/wp-content\/uploads\/2026\/07\/blog-jueves-julio-meta-3-600x327.png 600w, https:\/\/fundacionspine.org\/wp-content\/uploads\/2026\/07\/blog-jueves-julio-meta-3-800x436.png 800w, https:\/\/fundacionspine.org\/wp-content\/uploads\/2026\/07\/blog-jueves-julio-meta-3-1200x655.png 1200w, https:\/\/fundacionspine.org\/wp-content\/uploads\/2026\/07\/blog-jueves-julio-meta-3-scaled.png 2560w\" sizes=\"(max-width: 640px) 100vw, 1200px\" \/><\/span><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><div class=\"fusion-fullwidth fullwidth-box fusion-builder-row-8 fusion-flex-container has-pattern-background has-mask-background nonhundred-percent-fullwidth non-hundred-percent-height-scrolling\" style=\"--awb-border-radius-top-left:0px;--awb-border-radius-top-right:0px;--awb-border-radius-bottom-right:0px;--awb-border-radius-bottom-left:0px;--awb-flex-wrap:wrap;\" ><div class=\"fusion-builder-row fusion-row fusion-flex-align-items-flex-start fusion-flex-content-wrap\" style=\"max-width:1248px;margin-left: calc(-4% \/ 2 );margin-right: calc(-4% \/ 2 );\"><div class=\"fusion-layout-column fusion_builder_column fusion-builder-column-19 fusion_builder_column_1_6 1_6 fusion-flex-column\" style=\"--awb-bg-size:cover;--awb-width-large:16.666666666667%;--awb-margin-top-large:0px;--awb-spacing-right-large:11.52%;--awb-margin-bottom-large:20px;--awb-spacing-left-large:11.52%;--awb-width-medium:16.666666666667%;--awb-order-medium:0;--awb-spacing-right-medium:11.52%;--awb-spacing-left-medium:11.52%;--awb-width-small:100%;--awb-order-small:0;--awb-spacing-right-small:1.92%;--awb-spacing-left-small:1.92%;\"><div class=\"fusion-column-wrapper fusion-column-has-shadow fusion-flex-justify-content-flex-start fusion-content-layout-column\"><\/div><\/div><div class=\"fusion-layout-column fusion_builder_column fusion-builder-column-20 fusion_builder_column_2_3 2_3 fusion-flex-column\" style=\"--awb-bg-size:cover;--awb-width-large:66.666666666667%;--awb-margin-top-large:0px;--awb-spacing-right-large:2.88%;--awb-margin-bottom-large:20px;--awb-spacing-left-large:2.88%;--awb-width-medium:66.666666666667%;--awb-order-medium:0;--awb-spacing-right-medium:2.88%;--awb-spacing-left-medium:2.88%;--awb-width-small:100%;--awb-order-small:0;--awb-spacing-right-small:1.92%;--awb-spacing-left-small:1.92%;\"><div class=\"fusion-column-wrapper fusion-column-has-shadow fusion-flex-justify-content-flex-start fusion-content-layout-column\"><div class=\"fusion-text fusion-text-8\"><h5 data-path-to-node=\"41\"><em>Referencias Bibliogr\u00e1ficas<\/em><\/h5>\n<ul data-path-to-node=\"42\">\n<li>\n<p data-path-to-node=\"42,0,0\"><b data-path-to-node=\"42,0,0\" data-index-in-node=\"0\">World Health Organization. (2019).<\/b> <i data-path-to-node=\"42,0,0\" data-index-in-node=\"35\">Joint FIP\/WHO guidelines on good pharmacy practice: standards for quality of pharmacy services.<\/i> Ginebra: Organizaci\u00f3n Mundial de la Salud.<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p data-path-to-node=\"42,1,0\"><b data-path-to-node=\"42,1,0\" data-index-in-node=\"0\">Institute for Safe Medication Practices (ISMP). (2022).<\/b> <i data-path-to-node=\"42,1,0\" data-index-in-node=\"56\">Guidelines for Safe Storage of Medications in Clinical Units.<\/i> Horsham (PA): ISMP.<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p data-path-to-node=\"42,2,0\"><b data-path-to-node=\"42,2,0\" data-index-in-node=\"0\">Joint Commission International. (2020).<\/b> <i data-path-to-node=\"42,2,0\" data-index-in-node=\"40\">International Patient Safety Goals (IPSG): Goal 3 &#8211; Improve the Safety of High-Alert Medications.<\/i> Oakbrook Terrace: Joint Commission Resources.<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p data-path-to-node=\"42,3,0\"><b data-path-to-node=\"42,3,0\" data-index-in-node=\"0\">Reason, J. (1997).<\/b> <i data-path-to-node=\"42,3,0\" data-index-in-node=\"19\">Managing the Risks of Organizational Accidents.<\/i> Aldershot: Ashgate Publishing.<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p data-path-to-node=\"42,4,0\"><b data-path-to-node=\"42,4,0\" data-index-in-node=\"0\">USP (United States Pharmacopeia). (2021).<\/b> <i data-path-to-node=\"42,4,0\" data-index-in-node=\"42\">General Chapter &lt;1079&gt; Good Storage and Shipping Practices.<\/i> Rockville (MD): United States Pharmacopeial Convention.<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p data-path-to-node=\"42,5,0\"><b data-path-to-node=\"42,5,0\" data-index-in-node=\"0\">Cebri\u00e1n-Dom\u00e8nech, M., &amp; Font-Noguera, I. (2018).<\/b> Gesti\u00f3n sist\u00e9mica de stocks y caducidades en servicios de salud: Impacto en la seguridad del paciente. <i data-path-to-node=\"42,5,0\" data-index-in-node=\"152\">Revista de Calidad Asistencial<\/i>, 33(4), 189-197. doi:10.1016\/j.cali.2018.03.002.<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<\/div><\/div><\/div><div class=\"fusion-layout-column fusion_builder_column fusion-builder-column-21 fusion_builder_column_1_6 1_6 fusion-flex-column\" style=\"--awb-bg-size:cover;--awb-width-large:16.666666666667%;--awb-margin-top-large:0px;--awb-spacing-right-large:11.52%;--awb-margin-bottom-large:20px;--awb-spacing-left-large:11.52%;--awb-width-medium:16.666666666667%;--awb-order-medium:0;--awb-spacing-right-medium:11.52%;--awb-spacing-left-medium:11.52%;--awb-width-small:100%;--awb-order-small:0;--awb-spacing-right-small:1.92%;--awb-spacing-left-small:1.92%;\"><div class=\"fusion-column-wrapper fusion-column-has-shadow fusion-flex-justify-content-flex-start fusion-content-layout-column\"><\/div><\/div><\/div><\/div><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"","protected":false},"author":2,"featured_media":5121,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[20],"tags":[],"class_list":["post-5561","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-seguridad"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fundacionspine.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5561","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fundacionspine.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fundacionspine.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fundacionspine.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fundacionspine.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5561"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/fundacionspine.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5561\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5568,"href":"https:\/\/fundacionspine.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5561\/revisions\/5568"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fundacionspine.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/5121"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fundacionspine.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5561"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fundacionspine.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5561"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fundacionspine.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5561"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}